Nr 0043, 6 lipca 2006

Marcin Pieńkowski

Milos Forman 22 lata temu zastanawiał się, gdzie znajduje się granica między geniuszem a szaleństwem. Tak powstało mistrzowskie studium artystycznej psychozy, czyli „Amadeusz”. Zresztą udanych muzycznych biografii powstało wiele, chociażby „The Doors” Olivera Stone’a. Jednak najlepiej w świat muzycznych legend wnikały dokumenty, od których roiło się w latach 70 i 80. Od pewnego czasu można zauważyć pewną prawidłowość, mniej więcej co roku na ekranach pojawia się sztampowa, lecz szalenie efektowna produkcja o życiu wielkiego muzyka. W zeszłym roku mieliśmy „Raya”, w tym „Spacer po linie” o życiu Johnny’ego Casha, który zresztą popełniał w życiu podobne grzechy, co jego ekranowy poprzednik. Mamy więc w filmie Mangolda obowiązkową walkę z narkotycznym nałogiem, liczne erotyczne przygody z nawiedzonymi fankami i traumę z dzieciństwa, która prześladuje artystę przez całe życie. Czyżby żywot każdego muzyka był taki sam? Twórcy filmu zapomnieli chyba o kilku niezwykle ważnych faktach z życia Casha, które mogłyby urozmaicić tą szalenie schematyczną biografię. Mogli na przykład wspomnieć o jego udanej przygodzie w Hollywood bądź o wielkim comebacku w latach 90. Szkoda, że zabrakło również w filmie Mangolda przynajmniej próby sportretowania amerykańskiej kultury. Samo pokazanie takich postaci jak Elvis Presley czy Jerry Lee Lewis to stanowczo za mało, warto byłoby poświęcić kilka metrów taśmy filmowej na ukazanie rywalizacji między ikonami popkultury, może wtedy opowieść o Cashu nabrałaby rumieńców. Joaquin Phoenix skierował swą postać w stronę nieskazitelnej reprodukcji i podobnie jak Jamie Foxx wyszedł z tej próby zwycięsko. Skorzystano oczywiście z obszernej spuścizny, która pozostała po legendarnym piosenkarzu country. Muzyka Casha nie trąci myszką i po wielu latach nadal słucha jej się z wielką przyjemnością. Szkoda tylko, że całość pozbawiona jest innowacji. „Spacer po linie” zamiast studium artystycznej psychozy jest tylko wątłym dramacidłem o człowieku na szczycie, który stacza się na samo dno i z pomocą bliskich wraca do normalności. Chwała Mangoldowi, że patos zagościł jedynie w końcowej części filmu. Banał niestety krząta się po całej fabule. Znowu pozostaje nam tylko muzyka…

Spacer po linie
USA, 2005
Reż.: James Mangold
Obsada: Joaquin Phoenix, Reese Witherspoon
Dystrybutor:
Cinepix 136’

Izabela Kieś

W języku polskim występują głoski dźwięczne i bezdźwięczne. W czasie artykulacji głosek dźwięcznych nasze struny głosowe zsuwają się i drżą, pobudzając do drgań powietrze wypełniające kanał głosowy. Te wibracje łatwo wyczuć, przykładając palce do krtani. Część spółgłosek dźwięcznych ma bezdźwięczne odpowiedniki. Mamy 13 takich par: b-p. D-t, z-s, g-k, itd..
Niektóre dzieci mają problem z wymianą tych dźwięcznych głosek. Zastępują je bezdźwięcznymi (lub realizują jako półdźwięczne). Słyszymy więc wyrazy: „fota” zamiast „woda”; „puta” zamiast „buda”; „tama” zamiast „dama”; „tom” zamiast „dom”. Taka zaburzona wymowa zwana wymową bezdźwięczną może obejmować wszystkie 13 opozycyjnych par (tzw. bezdźwięczna całkowita) lub niektóre z nich (mowa bezdźwięczna częściowa). Problem ubezdźwięczniania nie dotyczy samogłosek i spółgłosek dźwięcznych, które nie mają bezdźwięcznych odpowiedników.
Zastępowanie spółgłosek dźwięcznych bezdźwięcznymi może pojawiać się jako samodzielna wada lub w połączeniu z innymi zaburzeniami artykulacji. Jest jedną z opóźnionego rozwoju mowy.
Powodem wymowy bezdźwiękowej mogą być: zaburzenia słuchu fonetycznego czyli umiejętności odróżniania dźwięków mowy; niedosłuch; brak koordynacji między pracą strun głosowych – dokładnie mięśni przywodzących i napinających je, co warunkuje drgania a pracą pozostałych narządów aparatu artykulacyjnego – wargi, język, policzki; zaburzenia kinestezji artykulacyjnej – czyli czucia ułożenia narządów mowy; uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.
Wymowie bezdźwięcznej często towarzyszy obniżenie napięcia mięśni warg i policzków oraz cichy monotonny głos.
Terapia prowadzona przez logopedę obejmuje ćwiczenia zwiększające napięcie mięśni narządów artykulacyjnych, ćwiczenia słuchu fonetycznego (wyrobienie umiejętności słuchowego rozróżniania głosek dźwiękowych i bezdźwiękowych), uzmysłowienie różnic w wibracji strun głosowych w trakcie artykulacji głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych.
Dzieci 3-letnie mają prawo do wymowy bezdźwęcznej lub tylko częściowo dźwięcznej. Także 4-latki jeszcze mogą mieć problemy z dźwięcznością. Budzi niepokój jeśli robią to 5 i 6-latki. Z powodu ubezdźwięczniania dużo mniej zrozumiała jest mowa. Dziecko popełnia analogiczne błędy w czytaniu i pisaniu.

Krwotok to nic innego jak wylew krwi z uszkodzonego naczynia krwionośnego. Do zatrzymania krwotoków przystępujemy natychmiast. Działanie powinno być szybkie, lecz bez paniki, spokojne. Oczekując na przybycie lekarza poszkodowany powinien leżeć pod przykryciem.

Anna Stańczak

Krwotok to nic innego jak wylew krwi z uszkodzonego naczynia krwionośnego. Rozróżniamy krwotoki zewnętrzne – krew wypływa na zewnątrz ciała; krwotoki wewnętrzne – krew przedostaje się do jam ciała
Inny podział to: krwotok żylny – krew jest ciemnoczerwona, o sporej zawartości dwutlenku węgla, wypływa
równomiernie; krwotok tętniczy – krew jest jasnoczerwona, dobrze utleniona, zsynchronizowana z pracą serca o zmieniającym się ciśnieniu; krwotok włosowaty – krew płynie z naczyń tętniczo – żylnych.
Objawy – rozpoznanie
Krwotoki groźne dla życia występują przy uszkodzeniu dużych naczyń żylnych lub tętniczych. Człowiek posiada ok. 5 litrów krwi i zdarza się, że może przeżyć pomimo ubytku krwi nawet do 50 % W przypadku krwotoków bardzo ważną rolę odgrywa czas. Krwotok wewnętrzny początkowo jest zazwyczaj niezauważalny. Najczęściej u człowieka z krwotokiem wewnętrznym można zaobserwować bladość, senność, bezwładność, omdlenie. Zdarza się również, iż krew może wypływać z naturalnych otworów ciała.
Postępowanie przed medyczne
Do zatrzymania krwotoków przystępujemy natychmiast. Działanie powinno być szybkie, lecz bez paniki, spokojne. Krwotok zewnętrzny można zatrzymać następująco: bezpośrednio uciskamy ranę – zatrzymuje to wypływ krwi i umożliwia powstanie skrzepu, unosimy krwawiącą część ciała – powoduje to obniżenie ciśnienia wypływającej krwi, uciskamy tętnicę zaopatrującą w krew zraniony obszar. W ten sposób odcina się dopływ krwi (zakłóca to jednak proces gojenia, uciśnięcie tętnicy nie powinno trwać dłużej niż 15 minut).Tamując krwotok należy zrezygnować z opaski uciskowej (taśmy, pasy, dreny) na korzyść opatrunku
uciskowego, który nie tylko zatrzymuje krwawienie, ale też zabezpiecza ranę przed infekcją. Gdy brak jest opatrunku uciskowego lub gdy po jego założeniu nie ustaje krwotok to wyjątkowo można zastosować opaskę uciskową nie dłużej jednak niż na 1,5 do 2 godzin. Opatrunek uciskowy polega na tym, że na ranę kładziemy kilkakrotnie złożoną jałową gazę lub bandaż następnie kładzie się kilka warstw waty lub ligniny i mocno bandażujemy. W przypadku krwotoku wewnętrznego konieczne jest wezwanie lekarza oraz zapobieganie rozwijaniu się wstrząsu. Oczekując na przybycie lekarza poszkodowany powinien leżeć pod przykryciem.

Oparzenie jest to uszkodzenie tkanek miękkich, głównie skóry i błon śluzowych. Przy oparzeniach głębokich dochodzi do uszkodzenia tkanki podskórnej i mięśni.

Oparzenie jest to uszkodzenie tkanek miękkich, głównie skóry i błon śluzowych. Przy oparzeniach głębokich dochodzi do uszkodzenia tkanki podskórnej i mięśni. Oparzenia powstają na skutek zetknięcia się z gorącym płynem lub parą, bezpośredniego kontaktu z ogniem oraz pod wpływem działania promieni cieplnych, światła słonecznego energii chemicznej, elektrycznej. Przy rozległych i ciężkich oparzeniach oprócz w/w zmian występują również zaburzenia ogólne odpowiadające objawom wstrząsu pourazowego. Objawy – rozpoznanie Wyróżnić można 3 stopnie oparzeń: – oparzenie 1 stopnia – piekący, silny ból, zaczerwienienie skóry, – oparzenie 2 stopnia- ból, zaczerwienienie skóry, może wystąpić obrzęk, powstają pęcherze wypełnione
przejrzystym płynem tzw. płynem surowiczym. Uszkodzenie często sięga skóry właściwej.
- oparzenie 3 stopnia – występuje martwica wszystkich warstw skóry. Skóra przybiera białą, szarą lub ciemnobrązową barwę. Martwe tkanki tworzą suchy strup. Gdy oparzenie jest niebolesne to może wskazywać, że sięga głęboko i zniszczyło receptory bólowe. Do najgroźniejszych należą oparzenia brzucha, podbrzusza oraz głowy, gdyż wówczas najczęściej występują objawy wstrząsu pourazowego. W następstwie oparzenia znika rola ochronna naskórka i skóry – bakterie łatwiej wnikają do tkanek położonych głębiej. Oparzenia ropiejące goją się z wytworzeniem blizn. Podstawowym zadaniem przy udzielaniu pomocy jest przerwanie kontaktu z parzącymi czynnikami;zwracamy też uwagę na stopień oparzenia oraz jego rozległość. Pierwsza czynnością powinno być ochłodzenie oparzonej powierzchni zimną wodą, lodem przez kilkanaście
minut. Na oparzoną twarz, brzuch, plecy można położyć gruby wilgotny opatrunek, który powinien być stale nawilżany. Zapobiega to powstawaniu głębokich oparzeń i jednocześnie zmniejsza ból. Na małe powierzchnie przy oparzeniach 1, 2 i 3 stopnia zakładamy jałową gazę i bandażujemy. Na rozległe powierzchnie oparzenia przykładamy jałowe opatrunki lub można poszkodowanego okryć czystymi ręcznikami, prześcieradłami. Przy oparzeniach głębokich należy zapewnić spokój i bezpieczeństwo, podać do picia duże ilości płynów – zapobiega to wstrząsowi. Przy oparzeniu rąk trzeba zdjąć możliwie najszybciej pierścionki czy obrączki, jeśli nie ma obrzęku i pęcherzy. Nie wolno oparzonej powierzchni smarować maściami, tłuszczem, białkiem, gencjaną lub innymi roztworami spirytusowymi. Nie należy również zdejmować z ciała zwęglonych materiałów. Oparzenia 2 i 3 stopnia wymagają konsultacji lekarskich, ponieważ nie tylko uszkadzają skórę, lecz także powodują utratę płynów ustrojowych.