Nr 0050, 26 października 2006

dr. Ryszard Stańczak

Niepłodność, która dotyka wiele małżeńskich par, została uznana przez Światową Organizację Zdrowia za chorobę społeczną. Badaniem i leczeniem niepłodności u kobiet zajmuje się ginekolog i endokrynolog, a u mężczyzn androlog.

Przy regularnych stosunkach płciowych bez stosowania metod antykoncepcji w pierwszym roku w ciążę zachodzi 50% kobiet, w drugim dalsze 30%. W Polsce o problemie bezpłodności mówi się wówczas, gdy po tych 2 latach współżycia bez zabezpieczenia nie dochodzi do poczęcia.

Rodzaje niepłodności

Według jednego z kryteriów rozróżniamy niepłodność pierwotną (sterilitas primaria), gdy kobieta nigdy nie była w ciąży, niepłodność wtórną (sterilitas secundaria), gdy kobieta była już w ciąży zakończonej porodem lub poronieniem

i nie może ponownie zajść w ciążę, oraz niemożność donoszenia ciąży (infertilitas) – sytuacja, w której nie ma kłopotów z zajściem w ciążę, natomiast kończą się one poronieniem lub porodem przedwczesnym.

Problem niepłodności może dotyczyć jedynie mężczyzny (niepłodność męska) lub tylko kobiety (niepłodność żeńska), ale często zdarza się sytuacja, w której oboje partnerzy mają zaburzenia płodności (niepłodność małżeńska).

W około 10% przypadków dostępnymi metodami diagnostycznymi nie udaje się ustalić przyczyny niepłodności – mówimy wówczas o niepłodności idiopatycznej. Najczęstszymi przyczynami niepłodności żeńskiej jest niedrożność jajowodów (30-35%) oraz zaburzenia hormonalne (25%).

Przyczyny

niepłodności męskiej

Diagnostykę niepłodności należy prowadzić jednocześnie u obojga partnerów, przy czym najlepiej rozpocząć od badania mężczyzny, ponieważ ocena budowy narządów płciowych męskich oraz nasienia jest metodą łatwą, tanią i pozwalającą szybko wykryć przyczynę choroby. Uszkodzenia jąder, które produkują plemniki, mogą być spowodowane przez niektóre choroby lub wady narządów płciowych. Są to m. in.: zapalenie jąder (wywołane przez świnkę, wirusy Coxackie lub Herpes), mechaniczne uszkodzenie jąder, skręcenie jąder, żylaki powrózka nasiennego, nieprawidłowe położenie jąder (jądra wędrujące, ektopowe, niekompletnie zstąpione), nieprawidłowa budowa prącia i wady, takie jak spodziectwo, wierzchniactwo. Ograniczyć płodność i uniemożliwić prawidłowe odbywanie stosunków płciowych mogą również blizny pooperacyjne i pourazowe.

Badanie nasienia

Badania nasienia przeprowadza się je w ciągu godziny od uzyskania materiału biologicznego. W badaniu nasienia możliwe jest również wykrycie stanów zapalnych narządów rozrodczych mężczyzny, o czym świadczy obecność leukocytów (krwinek białych).

Jeżeli wynik badania nasienia jest nieprawidłowy, należy je powtórzyć po około 3 miesiącach. W przypadku ponownych anomalii konieczna jest dalsza specjalistyczna diagnostyka (np. testy czynnościowe i kontaktowe, badania hormonalne, biopsja jąder) i leczenie pod kontrolą lekarza androloga. Klasyfikacja zaburzeń ejakulatu. Według zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, minimalna liczba plemników, przy której jest możliwe sztuczne zapłodnienie, to 10 mln/ml. Poniżej tej wartości mężczyzna jest uważany za bezpłodnego. U mężczyzn z nieprawidłowym składem ejakulatu jedynie 3-5% stanowią osobnicy bezpłodni, częściej spotykamy przypadki obniżonej płodności.

Katarzyna Rozbicka

Ostre przemiany hormonalne zawsze towarzyszą okresowi dojrzewania, bez nich byłoby ono niemożliwe. U chłopców w związku z wydzielaniem się dużej ilości testosteronu problemy „okresu dojrzewania” mogą bardziej dać się we znaki otoczeniu; łagodniejszy zazwyczaj przebieg dojrzewania u dziewcząt związany jest z bardzo niskim poziomem androgenów(hormony męskie), a wysokim – estrogenów(hormony żeńskie).

Rodzice nastolatków stwierdzają pewnego dnia, że ich grzeczne i potulne dotychczas dziecko zaczyna nagle stawiać opór – odsuwa się od nich w stronę grupy rówieśniczej, ostro krytykuje tych, którzy do tej pory byli jego autorytetami, często bez powodu, co prowadzi do mniej lub bardziej ostrych konfliktów rodzinnych. Zaskoczeni rodzice próbują wówczas zrzucać winę na zły wpływ grupy rówieśniczej, tymczasem głównym powodem tych zmian są …hormony.

Ostre przemiany hormonalne zawsze towarzyszą okresowi dojrzewania, bez nich byłoby ono niemożliwe. U chłopców w związku z wydzielaniem się dużej ilości testosteronu problemy „okresu dojrzewania” mogą bardziej dać się we znaki otoczeniu; łagodniejszy zazwyczaj przebieg dojrzewania u dziewcząt związany jest z bardzo niskim poziomem androgenów(hormony męskie), a wysokim – estrogenów(hormony żeńskie). Ta różnica sprawia też, że inne są symptomy dojrzewania. – Dziewczęta nie odczuwają w tym czasie silnego napięcia seksualnego, nie mają więc problemów z jego rozładowaniem. Charakteryzuje je natomiast labilność emocjonalna, czyli gwałtowne zmiany nastroju i emocji. U dojrzewających chłopców obserwuje się zaś zwiększoną aktywność, agresję i wynikającą z silnego napięcia seksualnego – erotyzację zachowań. Bardzo często też młodzi mężczyźni dążą wówczas do rozładowania owego napięcia poprzez zachowania niedojrzałe, naruszające wolną wolę obiektu swojej fascynacji (np. podglądanie). Dlatego też rodzice powinni przełamać swoje opory w rozmawianiu z dziećmi, na temat ich seksualności, i dość jasno wskazać synowi (córce również), jakie zachowania są zgodne z normą obyczajową, etyczną, nie mówiąc już o religijnej. Młody człowiek od nich powinien usłyszeć, że agresja, zachowania seksualne w miejscach publicznych, a przede wszystkim zachowania seksualne bez zgody obiektu są poza normą. Ale jak doskonale wiemy, same słowa nie wystarczą – powinny być poparte czynami, bo młodzież, która właśnie wchodzi w fazę myślenia formalnego, jest niezwykle krytycznie nastawiona.

W zachowaniach nastolatków zupełnie normalne jest też „sprawdzanie” własnej seksualności poprzez – głównie u dziewcząt – kokietowanie rodzica płci przeciwnej przy jednoczesnym krytykowaniu rodzica tej samej płci. Oczywiście motywy nie s „czysto” ą seksualne! Chodzi tu raczej o wykorzystanie np. przez córkę czegoś, co możemy nazwać „seksapilem” w celu manipulowania ojcem i osiąganiu pewnych korzyści, których nie można uzyskać od matki (np. wyjścia, pieniądze itp.) Sytuacje takie są dość częste i wymagają od rodziców niezwykłej dojrzałości oraz wspólnego, dobrze przemyślanego stanowiska.

Izabela Kieś – neurologopeda

Pracując w przedszkolu obserwuję, że rodzice przywiązują coraz większą wagę do uczenia dzieci z książek. Wydawnictwa prześcigają się w produkcji specjalnych podręczników nawet dla 3-latków. Jest na nie popyt! Rodzice 6-latków wręcz zamartwiają się i denerwują, że ich pociechy zaczęły naukę z podręcznika dopiero pod koniec września. Nie zdążą z materiałem!

Podręczniki dla maluchów są rzeczywiście zachęcające: kolorowe, ciekawe, profesjonalnie przygotowane… ale nie rozwiążą problemów rozwoju dziecka. Czasem wręcz je pogłębią. Sięgnę po przykład. Jak dzieci opanowują pojęcia odnoszące się do stosunków przestrzennych? Dziecko słyszy słowa: „w, pod, nad, obok, …” i kojarzy je z własnymi doznaniami zmysłowymi w czasie zabawy w podróż w statku jednocześnie czynności percepcyjne, ruchowe i językowe. Ślęczenie nad książkami skraca czas niezbędny na bezpośrednie doświadczanie świata, na rozwijające zabawy. Prosta zabawa w lepienie bałwanka z plasteliny może nauczyć dziecko wielu pojęć: okrągły, mniejsza, większa kulka, kulka na kulce, głowa na górze… Od takiej zabawy dopiero można przejść do rysunku.    Niech podręcznik dla przedszkolaka nie będzie usprawiedliwieniem dla dorosłych, ich braku czasu na bycie z dzieckiem, na zabawę.    W co się bawić z dzieckiem, by wzbogacać jego wiedzę o świecie i ułatwić mu przyswajanie pojęć? Oto propozycje: – Rozwijanie świadomości własnego ciała: np. zabawy przed lustrem z pokazywaniem części ciała i nazywaniem, „żywe posągi”, zabawy gimnastyczne typu „tunel”, wspinanie się po drabinkach, zjeżdżalnia itp. – położenie przedmiotów – budowa domku z klocków dla lalek połączona z nazywaniem kolejnych czynności. Układanie klocków wg instrukcji (połóż klocek na klocku, klocek obok klocka, trzy klocki jeden za drugim…) – utrwalanie pojęć w czasie odgrywania scenek typu: zakupy, podróż samolotem itp.