24 stycznia, o godz. 16:45 prezydenci Polski i Litwy – Karol Nawrocki oraz Gitanas Nausėda – wspólnie zainaugurują kompozycję memorialną upamiętniającą Mikołaja Konstantego Čiurlionisa w Markach przy ulicy Kasztanowej. Uroczystość będzie symbolicznym zwieńczeniem obchodów 150. rocznicy urodzin Čiurlionisa oraz wyrazem wspólnej troski obu państw o zachowanie i upowszechnianie dziedzictwa jednego z najważniejszych artystów Europy Środkowo-Wschodniej przełomu XIX i XX wieku.
Čiurlionis – między Litwą a Polską, między Warszawą a Markami
Mikołaj Konstanty Čiurlionis (1875-1911) jest uznawany za najważniejszego litewskiego artystę i kompozytora, a zarazem twórcę o wyraźnie europejskim wymiarze, którego dorobek nie mieści się w granicach jednej kultury, narodowości ani jednej dyscypliny artystycznej. Był kompozytorem, malarzem i myślicielem, a jego twórczość wyrastała z idei symbolizmu, syntezy sztuk i duchowego postrzegania świata.
Čiurlionis był artystą wyjątkowym – konsekwentnie łączył muzykę i malarstwo, traktując je jako równorzędne języki wyrazu. Jego obrazy często posiadają struktury muzyczne, a kompozycje muzyczne – malarską wyobraźnię i narracyjność. Posługiwał się symbolem jako narzędziem opisu rzeczywistości metafizycznej, kosmicznej i wewnętrznej, tworząc dzieła o silnym wymiarze filozoficznym i uniwersalnym.
Z Polską wiąże go istotna część życia i twórczości. W Warszawie studiował kompozycję i sztuki plastyczne, rozwijał swoje idee artystyczne i intelektualne, a okolice dzisiejszych Marek (dawny Pustelnik) stały się miejscem jego ostatnich miesięcy życia. To właśnie tu zamyka się jego biografia, co nadaje Markom szczególne znaczenie w mapie pamięci o artyście.
Czerwony Dwór – miejsce ostatnich miesięcy życia artysty
Nowa kompozycja memorialna została zlokalizowana w pobliżu Czerwonego Dworu – historycznego budynku, w którym funkcjonowała prywatna klinika doktora Władysława Olechnowicza. W latach 1910-1911 Mikołaj Konstanty Čiurlionis leczył się właśnie w tym miejscu i tu zmarł. Czerwony Dwór pozostaje do dziś jednym z najważniejszych materialnych świadectw obecności artysty w Polsce oraz istotnym punktem odniesienia dla jego biografii.
Forma i symbolika kompozycji memorialnej
Kompozycja memorialna składa się z dwóch elementów: kapliczek przydrożnych – stogastulpis i koplytstulpis (w języku litewskim) – wykonanych w autentycznym litewskim stylu ludowym, oraz tablicy informacyjnej z cytatem artysty i datami jego życia.
Kapliczki te stanowią charakterystyczny element litewskiego krajobrazu kulturowego i są integralną częścią litewskiego dziedzictwa oraz tradycji artystycznej. Koncepcja memorialna została oparta na motywach obecnych w twórczości malarskiej Čiurlionisa – artysta kilkakrotnie przedstawiał w swoich pejzażach właśnie takie kapliczki, wpisując je w symboliczne wizje natury, duchowości i pamięci. W ten sposób forma pomnika łączy litewską tradycję ludową z uniwersalnym językiem sztuki Čiurlionisa.
Rok Čiurlionisa w Polsce – szeroki program wydarzeń
Rok 2025, ogłoszony rokiem 150. rocznicy urodzin Mikołaja Konstantego Čiurlionisa, stał się w Polsce czasem wyjątkowo intensywnych obchodów poświęconych twórczości artysty. Program Roku Čiurlionisa w Polsce obejmował blisko 50 wydarzeń kulturalnych: koncertów, wystaw, projektów edukacyjnych, interdyscyplinarnych i cyfrowych. Obchody miały charakter ogólnopolski i angażowały instytucje narodowe, akademickie oraz samorządowe.
Wśród ważnych wydarzeń Roku Čiurlionisa znalazły się inicjatywy realizowane przez Marecki Ośrodek Kultury im. Tadeusza Lużyńskiego oraz Mareckie Centrum Edukacyjno-Rekreacyjne. W 2025 roku MOK zorganizował ogólnopolski konkurs malarski „Sonata Tajemnic” inspirowany twórczością litewskiego artysty, a na Scenie MCER zaprezentował się utytułowany litewski chór męski „Ąžuolių klubas”. Uczestnicy koncertu mieli wyjątkową okazję, by usłyszeć ludowe pieśni polifoniczne wykonane techniką sutartines, która wpisana została na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO.
Obchody Roku Čiurlionisa jeszcze się nie zakończyły – 31 stycznia 2026 roku w Filharmonii Narodowej w Warszawie Litewska Narodowa Orkiestra Symfoniczna wykona poemat symfoniczny „W lesie”.
Więcej informacji z Marek
Marki – Rozbudowa ul. Okólnej i Grunwaldzkiej – nowy etap inwestycji drogowej z unijnym wsparciem
Marki – 163. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego
Marki – Z myślą o rozbudowie szkoły
Marecki Festiwal Azjatycki
