„Niepodległa. Wolna. Nasza.” – te słowa stały się przesłaniem akademii z okazji Narodowego Święta Niepodległości w Szkole Podstawowej im. Fryderyka Chopina w Starych Grabiach. Uczniowie klas trzeciej i ósmej przypomnieli drogę Polaków do odzyskania własnego państwa, oddali hołd poprzednim pokoleniom oraz zachęcili do refleksji nad tym, czym wolność i patriotyzm są dzisiaj.
Uroczystość rozpoczęła pani dyrektor Justyna Żylińska, witając zgromadzonych uczniów i nauczycieli. Następnie nastąpiło uroczyste wprowadzenie sztandaru szkoły oraz wspólne odśpiewanie hymnu państwowego – „Mazurka Dąbrowskiego”. Obecność szkolnego sztandaru i wspólny śpiew podkreśliły rangę święta, wprowadzając uczestników w atmosferę powagi i skupienia.
Po części oficjalnej głos zabrała pani Katarzyna Lipińska, która zaprosiła zgromadzonych do obejrzenia programu artystycznego przygotowanego przez uczniów klas trzeciej i ósmej. Jako pierwsi wystąpili trzecioklasiści, recytując wiersz „Niepodległość”. Ich udział przypomniał, że poznawanie historii Ojczyzny i budowanie przywiązania do niej rozpoczyna się już od najmłodszych lat.
Następnie uczniowie klasy ósmej zaprezentowali inscenizację „Niepodległa – pamiętamy”, łączącą teatr, narrację, recytację i muzykę. Kolejne sceny prowadziły widzów od utraty państwowości, poprzez doświadczenia polskich rodzin i walkę kolejnych pokoleń, aż do odzyskania niepodległości oraz pytań o współczesną odpowiedzialność za Ojczyznę.
Przedstawienie rozpoczęło się symbolicznym obrazem Polski po trzecim rozbiorze w 1795 roku. Półmrok, spokojna muzyka i postać Ojczyzny składającej mapę ukazywały dramat narodu pozbawionego własnego państwa. Wypowiedziane przez Polskę słowa o odebranych granicach, wolności oraz próbach pozbawienia jej języka, kultury i pamięci nadawały tej scenie szczególną wymowę.
Jednocześnie już w tym pierwszym obrazie pojawiała się myśl, która towarzyszyła całemu przedstawieniu: można odebrać narodowi państwo, lecz znacznie trudniej odebrać mu tożsamość przechowywaną w ludzkich sercach. Narratorzy przypomnieli, że przez 123 lata kolejne pokolenia Polaków podtrzymywały marzenie o wolnej Ojczyźnie.
Szczególne znaczenie miała scena zatytułowana „W domu”. W rozmowie córki z rodzicami pojawiły się pytania o zakaz nauki w języku polskim, własną tożsamość i nadzieję na przyszłość. Matka przypominała o konieczności zachowania języka, historii, pieśni i tradycji. Ojciec wyrażał wiarę, że nadejdzie pokolenie, które zobaczy biało-czerwoną flagę nad wolną Polską.
„Pamięć jest pierwszym krokiem do wolności” – to zdanie, wypowiedziane w rodzinnym dialogu, należało do najważniejszych myśli przedstawienia. Pokazywało znaczenie domu jako miejsca przekazywania polskości. Przypominało również o roli rodziców i wychowawców, którzy w trudnych czasach chronili narodową pamięć, ucząc dzieci ojczystej mowy i szacunku do własnych korzeni.
Tę część programu dopełniła Antonina Kursa, wykonując pieśń „Dziś do Ciebie przyjść nie mogę”, ujętą w programie jako „Leśna kołysanka”. Muzyka wprowadzała w osobisty wymiar opowieści o rozłące, poświęceniu i oczekiwaniu.
W kolejnej scenie widzowie poznali młodego człowieka podejmującego decyzję o wyruszeniu do walki. Pożegnanie matki z synem ukazywało cenę, jaką za marzenie o wolności płaciły polskie rodziny. W krótkiej rozmowie znalazły się miłość, strach i niepewność powrotu.
Syn nie przedstawiał siebie jako bohatera wolnego od lęku. Przyznawał, że również się boi, lecz pragnie, aby jego dzieci mogły kiedyś bez obaw powiedzieć: „Jestem Polakiem”. Prośba matki: „Wróć do mnie” przypominała, że za każdą historyczną opowieścią o walce stoją konkretni ludzie, ich bliscy i niespełnione nadzieje.
Refleksyjny charakter tej sceny podkreśliła Julia Kalata, która indywidualnie wykonała utwór „Ojczyzno ma”.
Następnie na scenie pojawili się trzej żołnierze. Ich wypowiedzi przywoływały pokolenia dziadków, ojców i młodych ludzi, którzy podejmowali walkę o niepodległość. Uczniowie przypomnieli, że walczącym nie zawsze wystarczało broni i nie zawsze mieli przewagę nad przeciwnikiem. Podtrzymywała ich jednak nadzieja na wolną Polskę.
Muzycznym dopełnieniem tej części była „Szara piechota”, wykonana w duecie przez Filipa Krysika i Aleksandra Łojewskiego. Pieśń współgrała z żołnierskim obrazem przedstawienia, przywołując trud służby i przywiązanie do Ojczyzny.
Punktem kulminacyjnym historycznej opowieści stał się rok 1918. Narratorzy przypomnieli odzyskanie niepodległości po 123 latach zaborów oraz znaczenie 11 listopada jako symbolu odrodzenia państwa polskiego. Postać Polski rozwinęła biało-czerwoną flagę, a jej słowa wyrażały wdzięczność wobec tych, którzy wierzyli, walczyli i nie pozwolili Ojczyźnie zginąć w ludzkiej pamięci. Scenie towarzyszyła instrumentalna wersja „Mazurka Dąbrowskiego”.
Ważną zaletą scenariusza było przeprowadzenie widzów od historii do współczesności. W scenie „Polska dzisiaj” młodzi wykonawcy zastanawiali się, jak można okazywać patriotyzm w codziennym życiu. Wskazywali na poznawanie historii, szacunek do języka, troskę o szkołę, miejscowość i kraj, szacunek wobec innych ludzi oraz pamięć o tych, którzy oddali życie za wolność.
„Patriotyzm to także codzienne życie” – te słowa nadawały opowieści wymiar bliski każdemu uczniowi. Odpowiedzialność za Ojczyznę została pokazana poprzez działania dostępne już teraz: naukę, dbałość o wspólne otoczenie i sposób traktowania drugiego człowieka.
Rozwinięciem tej myśli była „Rozmowa pokoleń”, podczas której współcześni uczniowie pytali Polskę, czym jest dla nich Ojczyzna. Odpowiedź obejmowała miejsce życia, język, historię, pieśni i wspomnienia rodzinne, ale także przyszłość, którą młodzi ludzie sami będą tworzyć. Przeszłość i teraźniejszość spotkały się tutaj w pytaniu o to, co kolejne pokolenie zrobi z otrzymaną wolnością.
Finałowa recytacja była wspólnym wyrazem pamięci o tych, którzy walczyli, cierpieli, marzyli o niepodległości i nie doczekali jej odzyskania. Kolejne wypowiedzi przypominały o możliwości posługiwania się językiem polskim, poznawania własnej historii i wspólnego świętowania. Podkreślały, że odwaga i ofiara przodków zobowiązują do pamięci.
Przedstawienie zakończyły słowa o wdzięczności, pamięci i wolności oraz wspólna deklaracja: „Niepodległa. Wolna. Nasza.” Następnie wszyscy uczniowie zaśpiewali „Rotę”, zamykając program mocnym, patriotycznym akcentem.
Podziękowania należą się wszystkim młodym wykonawcom – uczniom klasy trzeciej oraz ósmoklasistom, którzy przygotowali inscenizację. Poszczególne role powierzono:
- Narratorzy: Zuzanna Jędrzejewska, Kacper Przywoźny, Lena Kłysik i Antonina Kursa;
- Polska: Oliwia Gil;
- Matka: Maria Kamińska;
- Ojciec: Tymoteusz Kursa;
- Syn – młody żołnierz: Tymoteusz Chmielewski;
- Córka: Alicja Kalata;
- Żołnierze: Daniel Florczak, Filip Krysik i Aleksander Łojewski;
- Współcześni uczniowie: Aurelia Płochocka, Julia Kalata i Bianka Rudnicka.
Każdy z wykonawców wniósł do przedstawienia swoją pracę, wrażliwość i talent. Na uznanie zasługują zarówno osoby występujące indywidualnie, jak i wszyscy współtworzący sceny zbiorowe. To ich wspólne zaangażowanie pozwoliło połączyć poszczególne role w jedną opowieść.
Wartością tej uroczystości był także sam proces jej przygotowania. Wspólne próby uczyły odpowiedzialności za powierzoną rolę, współpracy i wzajemnego wsparcia. Każda wypowiedziana kwestia i każda zaśpiewana pieśń miały znaczenie dla całości. Uczniowie mogli przekonać się, że powodzenie wspólnego przedsięwzięcia zależy od zaangażowania każdego z nich – a to również praktyczna lekcja troski o wspólnotę.
O oprawę uroczystości zadbały również osoby, których wysiłek współtworzył jej atmosferę. Dekoracje przygotowały panie Katarzyna Skłodowska i Katarzyna Lipińska, natomiast oprawę muzyczną – panie Katarzyna Lipińska i Iga Siemińska. Dokumentację fotograficzną wykonała pani Kinga Stańczyk. Dziękujemy za pracę, dzięki której słowo, muzyka i obraz stworzyły spójną całość.
Na szczególne uznanie zasługuje pani Katarzyna Lipińska, nauczycielka historii i autorka scenariusza, która po raz kolejny pokazała, jak opowiadać młodym ludziom o przeszłości, aby chcieli jej słuchać i potrafili odnaleźć w niej coś ważnego dla siebie. Przygotowana przez nią akademia pozwoliła spojrzeć na dzieje Polski poprzez doświadczenia rodziny, niepokój matki, odwagę młodego żołnierza i nadzieję kolejnych pokoleń.
To właśnie w takich przedsięwzięciach widać kunszt nauczyciela historii. Trzeba wiedzy, wyczucia i pomysłowości, aby wielkie wydarzenia przełożyć na język zrozumiały dla dzieci, zachowując ich powagę i znaczenie. Pani Katarzyna potrafiła połączyć historyczną opowieść z pytaniami bliskimi współczesnym uczniom: czym jest dla mnie Ojczyzna, dlaczego warto pamiętać i jak mogę okazywać patriotyzm każdego dnia.
Siłą jej scenariusza było stopniowe budowanie opowieści – od utraty państwa, przez podtrzymywanie polskości w rodzinie i poświęcenie walczących, aż po odzyskanie niepodległości i odpowiedzialność współczesnych pokoleń. Każda scena miała swoje miejsce i cel. Uczniowie otrzymali role, poprzez które mogli przekazywać emocje, stawiać pytania i wspólnie poszukiwać odpowiedzi.
Za takim występem stoją godziny przygotowań, prób, rozmów i cierpliwego wspierania młodych wykonawców. To praca wymagająca konsekwencji, uważności i umiejętności dodawania uczniom odwagi. Współtworząc również dekoracje oraz oprawę muzyczną, pani Katarzyna zadbała o to, aby poszczególne elementy przedstawienia wzajemnie się dopełniały.
Pani Katarzyno, dziękujemy za kolejną lekcję historii, którą uczniowie mogli współtworzyć i przeżyć. Za serce włożone w przygotowanie akademii, za rozwijanie ich talentów i za uczenie szacunku do przeszłości poprzez mądrą, przemyślaną pracę. Za pokazanie, że historia dotyczy ludzkich wyborów, odwagi, więzi i odpowiedzialności. Tak buduje się zainteresowanie przeszłością i przywiązanie do Ojczyzny – pozostawiając w młodych ludziach coś więcej niż zapamiętaną datę.
Akademia przypomniała, że pamięć o odzyskaniu niepodległości ma znaczenie także dla najmłodszego pokolenia. Poznając doświadczenia przodków, uczniowie uczą się rozumieć wartość wolności oraz własną odpowiedzialność za kraj i ludzi, z którymi tworzą wspólnotę.
Relację przygotował: Zbigniew T. Wilczyński
Zdjęcia: Kinga Stańczuk
