Święta jak dawniej!

12 potraw na wigilijnym stole to jedna z mazowieckich tradycji świątecznych

12 potraw na wigilijnym stole  to jedna z mazowieckich tradycji świątecznych – Fot. D.Krześniak

Mazowsze to wyjątkowy region, pełen różnorodnych tradycji  i zwyczajów świątecznych.  Najwięcej z nich dotyczy Wigilii, która uważana była  za wyjątkowy, magiczny dzień.  Co robić, aby przeżyć ten czas,  tak jak nasi przodkowie?  Kilka wskazówek poniżej.

Udekorowany  dom

Od XIX w. w każdym polskim domu musiała być choinka, a na niej liczne ozdoby, ale tylko własnoręcznie wykonane! Gotowe były wręcz bojkotowane. Ozdoby wykonywano z bibuły, słomy czy papieru. Dawniej domy na Mazowszu zdobiły też wieszane pod sufitem światy lub podłaźniczki.

Światy to ozdoby własnoręcznie wykonywane z opłatka
Światy to ozdoby własnoręcznie wykonywane z opłatka – Fot. M. Pepłowska

W adwent na roraty

Poza umyciem wszystkich okien i wysprzątaniem każdego kąta, obowiązkiem w czasie adwentu był udział w roratach. To ważny, duchowy wymiar przygotowania się do świąt.

Siano i snopy zboża  na pamiątkę

Wiele mazowieckich domów pamięta czasy, kiedy w Wigilię wnoszono do domów całe wiązki siana, które rozrzucano na stół i pod ławę. Snopki ustawiane w kątach symbolizowały grotę betlejemską i miały przynosić rodzinie szczęście w nadchodzącym roku.

Pobudka o świcie

Starsze pokolenia do dziś powtarzają, że to, co wydarzy się w Wigilię, decyduje o naszych losach. Upominają więc, by być zorganizowanym i nie leniuchować. Najmłodszych strofują, aby wstali rano i nie narażali się na kary, np. niewłaściwym zachowaniem. W myśl porzekadła „Jaka Wigilia, taki cały rok”.

Postna wigilia

Kotlety, barszczyk czy makowiec – o tych przysmakach nie mogło być mowy przez cały wigilijny dzień. Najwytrwalsi do dziś głodują o chlebie i wodzie, by wraz z pierwszą gwiazdką zasiąść do stołu pełnego bezmięsnych przysmaków. Dawniej w czasie całego adwentu nie urządzano też żadnych imprez ze skoczną muzyką.

Na stole  królują ryby

Świeże ryby to podstawa wigilijnej kolacji. Dawniej pojawiały się one na stołach tylko wtedy, gdy w okolicy domostw były rzeki bądź stawy. W Warszawie natomiast dostęp do różnorodnych produktów był większy, gospodynie podawały więc swoim gościom okonie, szczupaki w szafranie, ciasta i bakalie. Wierzono, że obfitość wigilijnych potraw zapewni dobrobyt na cały rok.

12 postnych potraw na stole

Jedną z tradycji, która zachowała się do dziś jest zasada, że na wigilijnym stole powinno znaleźć się 12 potraw z produktów z pola, sadu, ogrodu, lasu i wody. Każdej z nich trzeba spróbować, aby cieszyć się powodzeniem w najbliższej przyszłości. To, co powinno znaleźć się na świątecznych stołach zależy od regionu. Np.  w północnej części regionu – czerwony barszcz z uszkami, kluski z makiem, zupa owocowa z kluskami, pierogi z grzybami, grzyby obsmażane w cieście, grochu z kapustą czy śledzie podawane z kartoflami. Natomiast typowa dla Radomia jest bardzo gęsta zupa oparta na suszu owocowym i zaprawiana mlekiem, czyli pamuła.

Parzysta  liczba gości

W dawnych mazowieckich dworach pilnowano, by przy stole wigilijnym zasiadała parzysta liczba gości. Wierzono, że nietrzymanie się tej zasady oznacza, że któryś z biesiadników nie doczeka kolejnych świąt…

Puste miejsce przy stole

W wielu domach nadal zostawia się jedno puste miejsce przy wigilijnym stole. Może z niego skorzystać zbłąkany wędrowiec. Dawniej na pusty talerzyk odkładano cząstki opłatka, dzieląc się nim w ten sposób z duszami bliskich zmarłych.

Łamanie się opłatkiem

Kolorowy opłatek przeznaczony jest dla zwierząt. Dawniej wierzono, że w ten jedyny wieczór mogą one przemówić do gospodarzy. Białym opłatkiem natomiast łamiemy się z bliskimi, składając życzenia przy wigilijnym stole.

Zmarli są z nami  w Wigilię

Nasi przodkowie wierzyli, że w wigilijny wieczór wokół stołu gromadzą się bliscy zmarli. Trzeba więc uważać, by nie usiąść biednej duszyczce na kolanach. Stąd zwyczaj dmuchania na ławkę bądź krzesło przed usadowieniem się na nim. Gospodynie z tradycjami nigdy nie zabierały dań ze stołu tuż po kolacji. Wierzono, że dusze zmarłych, które odwiedzają domostwa mogą się nimi posilić.

W Wigilię bez długów

Do dziś w wielu domach pamięta się, że czas przed pierwszą gwiazdką jest też ostatnim dzwonkiem na rachunek sumienia i przypomnienie, czy na pewno oddaliśmy wszystkim pożyczone rzeczy. W przeciwnym razie dłużnikami będziemy również  w kolejnym roku.

Słowa mają moc

Nasi przodkowie byli przekonani, że spełni się to, co wypowiedziane w Wigilię. Nie wolno było złorzeczyć nawet w myślach!

Obrzucanie owsem

Ta roślina sprzyjała nawiązywaniu kontaktów towarzyskich. Im więcej owsa było we włosach u panien, tym większe powodzenie miały u chłopców i szanse na zamążpójście w nadchodzącym roku. Zwyczaj obrzucania owsem był typowy dla Ziemi Radomskiej. Ludność wierzyła, że zostanie on poświęcony i posłuży do przyszłorocznych zasiewów.

Szczodrak w podarku

Boże Narodzenie to czas przepełniony serdecznością i radością. Przemiłym zwyczajem było wręczanie sobie podarków – małych ciasteczek zwanych szczodrakami.

Dawniej pod sufitem wieszano podłaźniczkę, czyli ozdobione gałązki świerku
Dawniej pod sufitem wieszano podłaźniczkę, czyli ozdobione gałązki świerku – fot. arch. Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu

 

Więcej informacji z Mazowsza

wypoczynek letni

Ogłoszenie wyników otwartego konkursu ofert – wypoczynek letni 2022 r.

11 maja Mazowiecki Kurator Oświaty ogłosił wyniki otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych z zakresu działalności na rzecz dzieci i młodzieży z [...]
Jeden komentarz
Nowa linia autobusowa

Ponad 21,4 mln zł dla samorządów w ramach Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych

Wojewoda Mazowiecki Konstanty Radziwiłł wziął udział w uroczystości towarzyszącej podpisaniu kolejnych 22 umów z przedstawicielami 12 samorządów z regionów warszawskiego, ciechanowskiego, ostrołęckiego, radomskiego, [...]
0 komentarzy
Pomoc medyczna w warunkach wojennych. Mazowsze zorganizuje szkolenia

Pomoc medyczna w warunkach wojennych. Mazowsze zorganizuje szkolenia

Samorząd województwa przeznaczył 100 tys. zł na szkolenia z zakresu tzw. medycyny taktycznej, czyli opieki medycznej w warunkach działań militarnych. Projekt, który zrealizuje warszawski „Meditrans”, jest [...]
0 komentarzy
Wścieklizna

UWAGA! Wścieklizna

Najnowsze informacje o zagrożeniu wirusem wścieklizny w województwie mazowieckim. W związku z rosnącą liczbą kolejnych przypadków wścieklizny u dzikich zwierząt na terenie województwa [...]
0 komentarzy

Zawołani po imieniu

W Noc Muzeów (14 maja) w warszawskim Domu bez Kantów (ul. Krakowskie Przedmieście 11) odbywa się nocne zwiedzanie wystawy „Zawołani po imieniu”. Przybliża [...]
0 komentarzy
Biała Sobota - dzień otwarty dla pacjentów

Biała Sobota – dzień otwarty dla pacjentów

Bezpłatne badania diagnostyczne, edukacja zdrowotna dotycząca profilaktyki nowotworów złośliwych oraz inne przedsięwzięcia służące promocji zdrowia 14 maja 2022 r. w godz. 1000 – 1400 [...]
0 komentarzy
WKD buduje drugi tor

WKD buduje drugi tor!

Dobra informacja dla pasażerów Warszawskiej Kolei Dojazdowej. Umowa na budowę drugiego toru na linii kolejowej pomiędzy Podkową Leśną i Grodziskiem Mazowieckim została podpisana. Koszt inwestycji to aż [...]
0 komentarzy
LOTTO Poland Bike Marathon w Nadarzynie

LOTTO Poland Bike Marathon w Nadarzynie

Podwarszawska gmina Nadarzyn i Lasy Młochowskie ponownie należały do amatorów jazdy na rowerach górskich. Tym razem w zawodach LOTTO Poland Bike Marathon rywalizowało [...]
0 komentarzy

Rusza nabór do II tury programu grantowego „WzMOCnij swoje otoczenie”. Rekordowe wsparcie od PSE

Trwa nabór wniosków do IV edycji programu grantowego „WzMOCnij swoje otoczenie”, organizowanego przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne. Spółka przekaże ponad 4,5 mln zł na [...]
0 komentarzy

Jak poruszać się po metropolii warszawskiej? – konsultacje społeczne

Zaczynają się konsultacje społeczne nad Planem Zrównoważonej Mobilności Miejskiej (ang. SUMP – Sustainable Urban Mobility Plan) dla metropolii warszawskiej. Zostaną zorganizowane trzy etapy [...]
0 komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.