Święta jak dawniej!

12 potraw na wigilijnym stole to jedna z mazowieckich tradycji świątecznych

12 potraw na wigilijnym stole  to jedna z mazowieckich tradycji świątecznych – Fot. D.Krześniak

Mazowsze to wyjątkowy region, pełen różnorodnych tradycji  i zwyczajów świątecznych.  Najwięcej z nich dotyczy Wigilii, która uważana była  za wyjątkowy, magiczny dzień.  Co robić, aby przeżyć ten czas,  tak jak nasi przodkowie?  Kilka wskazówek poniżej.

Udekorowany  dom

Od XIX w. w każdym polskim domu musiała być choinka, a na niej liczne ozdoby, ale tylko własnoręcznie wykonane! Gotowe były wręcz bojkotowane. Ozdoby wykonywano z bibuły, słomy czy papieru. Dawniej domy na Mazowszu zdobiły też wieszane pod sufitem światy lub podłaźniczki.

Światy to ozdoby własnoręcznie wykonywane z opłatka
Światy to ozdoby własnoręcznie wykonywane z opłatka – Fot. M. Pepłowska

W adwent na roraty

Poza umyciem wszystkich okien i wysprzątaniem każdego kąta, obowiązkiem w czasie adwentu był udział w roratach. To ważny, duchowy wymiar przygotowania się do świąt.

Siano i snopy zboża  na pamiątkę

Wiele mazowieckich domów pamięta czasy, kiedy w Wigilię wnoszono do domów całe wiązki siana, które rozrzucano na stół i pod ławę. Snopki ustawiane w kątach symbolizowały grotę betlejemską i miały przynosić rodzinie szczęście w nadchodzącym roku.

Pobudka o świcie

Starsze pokolenia do dziś powtarzają, że to, co wydarzy się w Wigilię, decyduje o naszych losach. Upominają więc, by być zorganizowanym i nie leniuchować. Najmłodszych strofują, aby wstali rano i nie narażali się na kary, np. niewłaściwym zachowaniem. W myśl porzekadła „Jaka Wigilia, taki cały rok”.

Postna wigilia

Kotlety, barszczyk czy makowiec – o tych przysmakach nie mogło być mowy przez cały wigilijny dzień. Najwytrwalsi do dziś głodują o chlebie i wodzie, by wraz z pierwszą gwiazdką zasiąść do stołu pełnego bezmięsnych przysmaków. Dawniej w czasie całego adwentu nie urządzano też żadnych imprez ze skoczną muzyką.

Na stole  królują ryby

Świeże ryby to podstawa wigilijnej kolacji. Dawniej pojawiały się one na stołach tylko wtedy, gdy w okolicy domostw były rzeki bądź stawy. W Warszawie natomiast dostęp do różnorodnych produktów był większy, gospodynie podawały więc swoim gościom okonie, szczupaki w szafranie, ciasta i bakalie. Wierzono, że obfitość wigilijnych potraw zapewni dobrobyt na cały rok.

12 postnych potraw na stole

Jedną z tradycji, która zachowała się do dziś jest zasada, że na wigilijnym stole powinno znaleźć się 12 potraw z produktów z pola, sadu, ogrodu, lasu i wody. Każdej z nich trzeba spróbować, aby cieszyć się powodzeniem w najbliższej przyszłości. To, co powinno znaleźć się na świątecznych stołach zależy od regionu. Np.  w północnej części regionu – czerwony barszcz z uszkami, kluski z makiem, zupa owocowa z kluskami, pierogi z grzybami, grzyby obsmażane w cieście, grochu z kapustą czy śledzie podawane z kartoflami. Natomiast typowa dla Radomia jest bardzo gęsta zupa oparta na suszu owocowym i zaprawiana mlekiem, czyli pamuła.

Parzysta  liczba gości

W dawnych mazowieckich dworach pilnowano, by przy stole wigilijnym zasiadała parzysta liczba gości. Wierzono, że nietrzymanie się tej zasady oznacza, że któryś z biesiadników nie doczeka kolejnych świąt…

Puste miejsce przy stole

W wielu domach nadal zostawia się jedno puste miejsce przy wigilijnym stole. Może z niego skorzystać zbłąkany wędrowiec. Dawniej na pusty talerzyk odkładano cząstki opłatka, dzieląc się nim w ten sposób z duszami bliskich zmarłych.

Łamanie się opłatkiem

Kolorowy opłatek przeznaczony jest dla zwierząt. Dawniej wierzono, że w ten jedyny wieczór mogą one przemówić do gospodarzy. Białym opłatkiem natomiast łamiemy się z bliskimi, składając życzenia przy wigilijnym stole.

Zmarli są z nami  w Wigilię

Nasi przodkowie wierzyli, że w wigilijny wieczór wokół stołu gromadzą się bliscy zmarli. Trzeba więc uważać, by nie usiąść biednej duszyczce na kolanach. Stąd zwyczaj dmuchania na ławkę bądź krzesło przed usadowieniem się na nim. Gospodynie z tradycjami nigdy nie zabierały dań ze stołu tuż po kolacji. Wierzono, że dusze zmarłych, które odwiedzają domostwa mogą się nimi posilić.

W Wigilię bez długów

Do dziś w wielu domach pamięta się, że czas przed pierwszą gwiazdką jest też ostatnim dzwonkiem na rachunek sumienia i przypomnienie, czy na pewno oddaliśmy wszystkim pożyczone rzeczy. W przeciwnym razie dłużnikami będziemy również  w kolejnym roku.

Słowa mają moc

Nasi przodkowie byli przekonani, że spełni się to, co wypowiedziane w Wigilię. Nie wolno było złorzeczyć nawet w myślach!

Obrzucanie owsem

Ta roślina sprzyjała nawiązywaniu kontaktów towarzyskich. Im więcej owsa było we włosach u panien, tym większe powodzenie miały u chłopców i szanse na zamążpójście w nadchodzącym roku. Zwyczaj obrzucania owsem był typowy dla Ziemi Radomskiej. Ludność wierzyła, że zostanie on poświęcony i posłuży do przyszłorocznych zasiewów.

Szczodrak w podarku

Boże Narodzenie to czas przepełniony serdecznością i radością. Przemiłym zwyczajem było wręczanie sobie podarków – małych ciasteczek zwanych szczodrakami.

Dawniej pod sufitem wieszano podłaźniczkę, czyli ozdobione gałązki świerku
Dawniej pod sufitem wieszano podłaźniczkę, czyli ozdobione gałązki świerku – fot. arch. Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu

 

Więcej informacji z Mazowsza

Daj życie

Daj życie – rusza kampania informacyjna samorządu województwa

56 lat temu miał miejsce pierwszy zakończony sukcesem przeszczep nerki. W rocznicę tego wydarzenia samorząd województwa mazowieckiego inauguruje kampanię informacyjno-edukacyjną pod hasłem „Daj [...]
0 komentarzy
Radni województwa zaniepokojeni konsekwencjami ustawy o modernizacji i poprawie funkcjonowania szpitalnictwa

Radni województwa zaniepokojeni konsekwencjami ustawy o modernizacji i poprawie funkcjonowania szpitalnictwa

Podczas dzisiejszej sesji Sejmiku Województwa Mazowieckiego radni województwa przyjęli stanowisko dotyczące wpływu projektu ustawy o modernizacji i poprawie efektywności szpitalnictwa na funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia oraz [...]
0 komentarzy

Trwają konkursy Mazowiecka Lady D. i Mazowiecki Gentleman D.

Już po raz trzeci Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej organizuje konkurs Mazowiecka Lady D. im. Krystyny Bochenek, w którym nagrodzone zostaną kobiety z niepełnosprawnościami [...]
0 komentarzy
Przebudowa wiaduktów Trasy Łazienkowskiej

Przebudowa wiaduktów Trasy Łazienkowskiej – zlikwidują uczęszczane przystanki

Prowadzone są  przygotowania do wzmocnienia wiaduktu południowego, po którym będzie odbywał się ruch po wyburzeniu wiaduktu północnego. Na wzmocnionym wiadukcie wyznaczone zostaną po [...]
0 komentarzy

Napisz pieśń o Mazowszu

Samorząd województwa mazowieckiego szuka autora „Pieśni o Mazowszu”. Krótki utwór, składający się z maksymalnie 3 zwrotek i refrenu ma przybliżyć mocne strony regionu [...]
0 komentarzy
Aktualna sytuacja w szpitalach na Mazowszu

Przygotowanie Szpitali tymczasowych na Mazowszu do piątej fali zakażeń koronawirusa

Zgodnie z wydanymi decyzjami Ministra Zdrowia i Wojewody Mazowieckiego obecnie w województwie mazowieckim funkcjonuje 8 szpitali tymczasowych, które są kluczowym elementem zabezpieczenia medycznego na [...]
0 komentarzy

Bezpieczny wybór placówek opieki całodobowej

Wybór placówki zapewniającej całodobową opiekę to wielka odpowiedzialność osób, które chcą zapewnić swoim bliskim, wymagającym pomocy z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, godne [...]
0 komentarzy
Drożyzna uderza w szpitale

Drożyzna uderza w szpitale

Podwyżki cen nie omijają marszałkowskich szpitali. Wzrost cen dotyczy między innymi prądu, gazu, kosztów pracy, leków i innych usług. Niektóre placówki muszą się liczyć [...]
0 komentarzy
dotacja

Na co wydali pieniądze?

Początek roku, a wraz z nim przyszedł czas na podsumowanie minionych miesięcy. Sprawdź, jakie inwestycje zostały zrealizowane w powiecie wołomińskim i naszym subregionie [...]
0 komentarzy
Blisko 23 mln zł z budżetu Mazowsza dla samorządów okołowarszawskich

Blisko 23 mln zł z budżetu Mazowsza dla samorządów okołowarszawskich

Blisko 23 mln zł z budżetu Mazowsza otrzymają lokalne samorządy na ważne inwestycje. Wśród nich są m.in budowa przedszkola gminnego w gminie Stare Babice czy lądowisko przy szpitalu zachodnim [...]
0 komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.